Kız Doğdu / III
Aslı Öztürk’ün Kız Doğdu / III performansı, bu kuramsal çağrının güncel ve acil bir karşılığı. Türkiye’de hâlâ yaşayan bir inanç; sessizlik anlarında “kız doğdu” denmesi. Kız çocuğunun doğumuna kimi evlerde hâlâ hayıflanılıyor; bu söz, uğursuzluk ya da eksiklikle ilişkilendiriliyor. Benzer söylemler farklı coğrafyalarda da duyulsa da, “sessizlik → kız doğdu” bağı özellikle Türkiye’de köklü bir inanç ve deyim. İşte Öztürk, bu kültürel ağırlığı sahnede bedensel bir dile çeviriyor.
Sahne açıldığında yerde sırtüstü yatan altı genç kadın görüyoruz. Yüzleri seyirciye dönük ama bedenleri ters. Sürekli bir devinim içindeler. Işığın altında yalnızca altı baş görünüyor. O tanıdık insan yüzleri bir anlığına başka varlıklara dönüşüyor; bize ve birbirlerine tuhaf, kısa jestlerle bakıyorlar. Görünmeyen bir ritmin içinde devinerek hem tanıdık hem yabancı bir varoluş sunuyorlar. Ayağa kalktıklarında yüzleri saçlarıyla bütünüyle örtülüyor. Kimlik geriye çekiliyor, beden sahnenin kalemi oluyor.
Bir noktada titreme başlıyor. Bu titreme korkudan mı, arzudan mı, doğumdan mı, yoksa tahakkümün bedende bıraktığı sarsıntıdan mı? Bir orgazm titremesi mi? Belki hepsi, belki hiçbiri. Kadınlar düşüyor, kalkıyor, koşuyor, geriliyor, ileri atılıyor, köprüler kuruyor, katlanıyor, açılıyor, soluk soluğa bir devinim içinde hem kendilerini hem izleyeni yoruyorlar. Plank gibi güç isteyen pozisyonlarda uzun süre direniyorlar, sonra yorulup düşüyorlar. Tam düşerken biri diğerini yakalıyor ve bu döngü uzun süre devam ediyor. Bu tutuş kurtarmak mı, yoksa kendi yönüne sürüklemek mi? Kaçırmak mı? Koparmak mı? Kollamak mı? Bu muğlaklık oyunun kalbinde kalıyor. Kurtarılma ile sürüklenme arasındaki gri alanda biz de onlarla beraber neyin ne olduğunun iyice karıştığı bu girdaba sürükleniyoruz.
Performansın bir yerinde dansçılar ayakkabılarını çıkarıyorlar. Ayakkabılar çıkarıldığında ise başka bir eşik açılıyor. Düzgün görünme kodlarından sıyrılışın ifadesi olan bu an, çıplak ayağın zemine dokunuşuyla ritmi değiştiriyor. Artık hareket dışarıdan dayatılan bir kalıptan değil, bedenin içinden akıyor sanki. Adrienne Rich’in doğumu yalnızca biyolojik değil, politik bir deneyim olarak okumayı önerdiği yerde, Kız Doğdu / III tam da bu yaklaşımı sahnede görünür kılıyor: politik doğumun bedensel bir ifadesine bakıyoruz.
Sahnede gördüğümüz bedenler sürekli sınanıyor. İtme, çekme, sürüklenme, akma… Her bir devinim hem baskıyı, hem de direnci gösteriyor. Seyirci bu akışa tanıklık ederken, kadınların gündelik yaşamındaki yüklerin sahnedeki bedensel karşılıklarını görüyorlar: sürekli koşuşturma, bir şeylerden kaçma, başka şeylere yetişme, doğma, doğurma...toplumun bitmeyen beklentileri. Bu noktada performans yalnızca bireysel bir ifade değil, toplumsal bir temsil hâline geliyor.
Finale doğru tüm dansçılar düşen bir bedeni hep birlikte kucaklayıp kaldırıyorlar. Şefkatin somutlaştığı bu an, hem bireysel hem kolektif bir varoluşu işaret ediyor. Ve oyun, bugünlerde dünyanın dört bir yanındaki genç kadınlar arasında bir manifesto gibi söylenen şarkının sözleriyle bitiyor:
I am my mother's savage daughter
The one who runs barefoot
Cursing sharp stones
I am my mother's savage daughter
I will not cut my hair
I will not lower my voice
Özellikle son dönemde Türkiye’de kadınların, LGBTİ+’ların ve kültür-sanat üreten muhaliflerin üzerindeki baskının giderek arttığı; Manifest gibi genç bir kadın grubunun “ahlaka aykırılık” ve “kamu düzeni” gibi gerekçelerle kriminalleştirildiği bir politik ortamda, Kız Doğdu / III’ün Fringeistanbul kapsamında sahnelenmesi yalnızca iyi bir estetik bir deneyim olması bakımından değil, aynı zamanda bugünün sorunlarına dair sanatçının derdini güçlü bir sesle haykırıyor olması bakımından da son derece kıymetli.
Künye
Konsept & Koreografi: Aslı Öztürk
Performans: Ayyüce Uzunlular, Beste Demir, Ece Gül, Eylül Doğan, İlayda Kolaylı, Nil Saraçoğlu
Müzik: Ah! Kosmos
Işık Tasarımı: Kemal Yiğitcan, Utku Kara
Mekan: MSGSÜ Bomonti Yerleşkesi Modern Dans ASD, Şişli / İstanbul
Gösterim: İstanbul Fringe Festival 2025
Süre: ~30 dakika, tek perde
Yorumlar
Yorum Gönder