Ses ne zaman harekete dönüşür? Jana Jacuka ile "Disobeying Voice"

Fringe İstanbul bugün, Letonyalı koreograf ve performans sanatçısı Jana Jacuka’nın “Disobeying Voice” atölyesiyle başladı. Amsterdam merkezli çalışan Jacuka, pratiğinin merkezine beden ile ses arasındaki ilişkiyi yerleştiriyor; sesi yalnızca boğazdan çıkan ya da sözcükleri taşıyan bir araç olarak değil, hareketle birlikte biçimlenen fiziksel bir malzeme olarak ele alıyor. Atölyede de alışıldık ses kullanma biçimlerinin dışına çıkan farklı vokal teknikler; nefes, hareket ve bedenle birlikte denendi. Sesin yüksekliği, yönü ve yoğunluğuyla oynarken hareketin sesi nasıl değiştirdiği, sesin de bedeni nasıl başka türlü hareket etmeye çağırdığı araştırıldı. Muhabire olarak katılımcısı olduğum atölyede en belirgin deneyimlerden biri, sesi bedenden ayrı düşünmenin ne kadar zor olduğunu fark etmekti. Bir sesi yalnızca boğazdan çıkarmakla, bedeni de o sese dahil ederek onu bir yöne doğru itmek ya da çekmek arasında belirgin bir fark vardı. Hareket devreye girdikçe ses de bedenden dışarı doğru uzuyor, mekânda yön ve mesafe kazanıyordu. Çalışmalar ilerledikçe boğazımdaki baskının azaldığını, sesimin ve bedenimin birlikte açıldığını; hareketin sesi, sesin de hareketi dönüştürebildiğini gördüm.

Jacuka, Fringe İstanbul programında “HA” adlı solo performansıyla da yer alıyor. Sanatçı “HA”da, kişisel sınırların ihlal edildiği anlarda ortaya çıkabilen kahkahayı ve kahkahanın performatif doğasını araştırıyor; gülmeyi yalnızca neşenin ifadesi olarak değil, kimi zaman rahatsızlık ve sosyal baskı karşısında bedenin verdiği bir tepki olarak ele alıyor. “Disobeying Voice” ise bu anlamda yalnızca bir ses atölyesi değil; sesin bedende nerede başladığını ve bedenin sınırlarının nerede sese dönüştüğünü araştıran, Jacuka’nın sahne pratiğine içeriden bakma imkânı sunan bir çalışma.

“HA”, 20 Eylül Pazar günü saat 20.30’da Öktem Aykut’ta izleyiciyle buluşacak.

When Does Voice Become Movement?

Fringe Istanbul opened today with Disobeying Voice, a workshop led by Latvian choreographer and performance artist Jana Jacuka. Based in Amsterdam, Jacuka places the relationship between body and voice at the centre of her practice, approaching the voice not simply as something produced in the throat or as a vehicle for words, but as physical material shaped together with movement.

In the workshop, participants experimented with different vocal techniques that move beyond conventional ways of using the voice, combining them with breath, movement and the body. By playing with the volume, direction and intensity of sound, participants investigated how movement can alter the voice — and how the voice, in turn, can invite the body to move differently.

Taking part in the workshop on behalf of Muhabire, one of the most striking things I experienced was just how difficult it is to think of the voice as separate from the body. There was a tangible difference between producing a sound only from the throat and allowing the body to enter that sound, pushing or pulling it in a particular direction. As movement came into play, the voice extended outward from the body, gaining direction and distance in space. As the exercises progressed, I felt the tension in my throat ease and my voice and body open up together; I saw how movement could transform the voice, and the voice, in turn, transform movement.

Jacuka is also part of the Fringe Istanbul programme with her solo performance HA. In HA, she explores laughter that can emerge when personal boundaries are violated, as well as the performative nature of laughter itself. She approaches laughter not only as an expression of joy, but also as a bodily response that can emerge in the face of discomfort and social pressure.

In this sense, Disobeying Voice is not simply a voice workshop; it is a work that explores where voice begins in the body and where the boundaries of the body turn into sound, while offering an inside look at Jacuka’s performance practice.